Ιστορία Ε΄ Κεφ.20.Η φύλαξη των ανατολικών συνόρων και οι Ακρίτες

Ιστορία E΄, Ενότητα 4, Κεφάλαιο 20

Η φύλαξη των ανατολικών συνόρων και οι Ακρίτες

1.Γιατί τα ανατολικά σύνορα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας είχαν προβλήματα στη φύλαξή τους;

2.Πώς αντιμετώπιζαν το πρόβλημα των ανατολικών συνόρων οι Βυζαντινοί;

3.Ποια ήταν η αποστολή των Ακριτών; Τι έκαναν σε περιόδους ειρήνης;

4.Τι ήταν τα ακριτικά τραγούδια;

5.Γράψε ό,τι γνωρίζεις για τη ζωή και το θάνατο του Διγενή Ακρίτα.

Εκτυπώστε το φύλλο εργασίας


Παρουσίαση από το Γ.Σουδία

                              Η φύλαξη των ανατολικών συνόρων & οι Ακρίτες

Ο Διγενής κι ο Χάροντας

Ο Διγενής κι ο Χάροντας (Παλαμάς Κωστής)

 Καβάλα πάει ο Χάροντας τον Διγενή στον Άδη,

 κι άλλους μαζί... Κλαίει δέρνεται τ' ανθρώπινο κοπάδι.

 Και τους κρατεί στου αλόγου του δεμένους τα καπούλια,

της λεβεντιάς τον άνεμο, της ομορφιάς την πούλια. Και σα να μην τον πάτησε του Χάρου το ποδάρι

                                           ο Ακρίτας μόνο ατάραχα κοιτάει τον καβαλάρη

                          «Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα δεν περνώ με τα χρόνια.

                                Μ' άγγιξες και δε μ' ένοιωσες στα μαρμαρένια αλώνια;

                 Εγώ είμαι η ακατάλυτη ψυχή των Σαλαμίνων,

                   στην Εφτάλοφην έφερα το σπαθί των Ελλήνων.

                 Δε χάνομαι στα Τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω,

                στη ζωή ξαναφαίνομαι και λαούς ανασταίνω!».

Ο Διγενής (Ελευθερία Αρβανιτάκη)

Το «Έπος του Διγενή Ακρίτη»

Το έμμετρο αφήγημα του Διγενή Ακρίτη είναι το παλαιότερο λογοτεχνικό γραπτό μνημείο της δημώδους ελληνικής μεσαιωνικής γλώσσας, το οποίο έχει θεωρηθεί ως το έργο που σηματοδοτεί την αρχή της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εξιστορεί την καταγωγή του Διγενή, τα παιδικά του χρόνια, τα ηρωικά κατορθώματά του και τον θάνατό του.


Υπόθεση του έργου
Το έργο ξεκινά με την αφήγηση της ιστορίας των γονέων του Διγενή: πατέρας του ήταν ο εμίρης της Συρίας Μουσούρ, ο οποίος σε μια επιδρομή σε βυζαντινά εδάφη άρπαξε την μοναχοκόρη ενός βυζαντινού στρατηγού. Τα πέντε αδέρφια της κοπέλας συνάντησαν τον εμίρη για να ζητήσουν πίσω την αδερφή τους και, επειδή εκείνος αρνήθηκε να την δώσει, ο μικρότερος από αυτούς μονομάχησε μαζί του και τον νίκησε. Ο εμίρης όμως αρνήθηκε να επιστρέψει την κοπέλα. Την παντρεύτηκε, βαφτίστηκε χριστιανός και εγκαταστάθηκε στο βυζαντινό έδαφος· όταν η μητέρα του τον κάλεσε οργισμένη να επιστρέψει στην πατρίδα του εκείνος την επισκέφτηκε και έπεισε εκείνη και την οικογένειά του να ασπαστούν τον χριστιανισμό. Ένα χρόνο μετά τον γάμο γεννήθηκε ο γιος του ζευγαριού, Βασίλειος.
Ο Βασίλειος είχε δείξει από τα παιδικά του χρόνια τις εξαιρετικές ικανότητες και επιδόσεις του σε ασχολίες όπως το κυνήγι: σε ηλικία 12 ετών έπνιξε δύο αρκούδες και σκότωσε ένα λιοντάρι. Όταν ερωτεύτηκε την κόρη ενός στρατηγού, την έκλεψε με την θέλησή της, επειδή οι γονείς της δεν έδιναν την συγκατάθεσή τους, και ο πατέρας της κοπέλας επέτρεψε τον γάμο μόνο αφού ο Διγενής σκότωσε τους πολεμιστές που έστειλε ο στρατηγός για να τον κυνηγήσουν. Η συνέχεια του κειμένου αφηγείται τα κατορθώματα του Διγενή που τον έκαναν διάσημο και για τα οποία του απένειμε τιμές ο βυζαντινός αυτοκράτορας. Το μεγαλύτερο τμήμα καταλαμβάνεται από την αφήγηση -σε πρώτο πρόσωπο- των μαχών του Διγενή απέναντι σε έναν δράκο και ένα λιοντάρι που απειλούσε την γυναίκα του και εναντίων των απελατών και της αμαζόνας Μαξιμώς που ήθελαν να την κλέψουν. Μετά την δόξα που απέκτησε ο Διγενής αποσύρθηκε σε έναν μεγάλο πύργο που έχτισε στις όχθες του Ευφράτη, όπου και πέθανε σε νεαρή ηλικία, από ασθένεια. Αμέσως μετά τον θάνατό του πέθανε και η γυναίκα του από την θλίψη.


Χειρόγραφα
Το έργο σώζεται σε έξι χειρόγραφες παραλλαγές:

1. το χειρόγραφο του Εσκοριάλ (βρέθηκε στην βιβλιοθήκη Εσκοριάλ της Μαδρίτης και αποτελείται από 1867 στίχους)
2. της Τραπεζούντας (βρέθηκε στην μονή Σουμελά του Πόντου και αποτελείται από 3182 στίχους)
3. το χειρόγραφο Άνδρου-Αθηνών (χειρόγραφο Εθνικής Βιβλιοθήκης 1074), με 4778 στίχους
4. της Κρυπτοφέρρης (από την μονή της Grottaferrata στην Ιταλία, με 3709 στίχους
5. της Οξφόρδης, που είναι ομοιοκατάληκτη διασκευή του 1670 από τον ιερομόναχο Ιγνάτιο Πετρίτση
6. της Άνδρου (τώρα Θεσσαλονίκης αρ. 2) που είναι πεζή διασκευή από την χρονιά 1632.
   

Τα χειρόγραφα ανακαλύφθηκαν σχετικά αργά, μετά την δεκαετία του 1870. Πρώτο εκδόθηκε από τους Κ. Σάθα και Εμίλ Λεγκράν το 1875 το χειρόγραφο Τραπεζούντας, ενώ μέσα στα επόμενα χρόνια ανακαλύφθηκαν και εκδόθηκαν και τα υπόλοιπα χειρόγραφα: το 1878 βρέθηκε το Άνδρου-Αθηνών που εκδόθηκε το 1881, το 1880 της Οξφόρδης, που εκδόθηκε από τον Σπυρίδωνα Λάμπρο, στην ίδια δεκαετία και το χειρόγραφο Κρυπτοφέρης, που εκδόθηκε το 1892 από τον Εμίλ Λεγκράν, το 1898 η πεζή διασκευή και στις αρχές του 20ου αι. το χειρόγραφο Εσκοριάλ, που εκδόθηκε το 1911 από τον D.C. Hesseling. Σύμφωνα με μαρτυρίες όμως, πρέπει να υπήρχαν και άλλα χειρόγραφα: ο Καισάριος Δαπόντες ανέφερε στο ποίημά του Βίβλος Βασιλειών ένα χειρόγραφο του Διγενή διακοσμημένο με μικρογραφίες, περιγραφή που δεν αντιστοιχεί σε κανένα από τα γνωστά έως τώρα χειρόγραφα.

 ΑΚΡΙΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ

Το μικρό Βλαχόπουλο (Γιώργος Νταλάρας